Os anos sesenta en Pontevedra non foron uns anos calquera. A cidade recuperaba o alento tras as duras décadas posteriores á Guerra Civil. Parecía querer así recuperar o tempo perdido a toda velocidade, enganchada ás pernas hercúleas dos xogadores do Pontevedra c.f. pertencentes a aquel Hai que roelo cuxo espírito asolagou a cidade, e non foron poucos os cambios que se viviron, tanto a nivel físico, con novas arquitecturas ou novas zonas de expansión urbanística, como a nivel social ou cultural. Pontevedra recuperaba ao seu xornal, Diario de Pontevedra, en 1963 e nacían diferentes entidades culturais para dar resposta a un ser humano que superara uns anos sinistros e vía como aos poucos a situación íase relaxando en pos do final definitivo do franquismo.

Ese ambiente e unha serie de personalidades fascinantes, con numerosos e diversos intereses culturais, foron os que propiciaron que se xestase o Ateneo de Pontevedra, posto en marcha por unha Comisión Xestora. En palabras do propio Diario de Pontevedra «dezasete prestixiosas figuras das artes, as ciencias e as letras, radicadas na nosa cidade», foron as que, tras constituírse en Comisión Xestora, decidiron impulsar esta plataforma de pensamento e difusión cultural. Reunidos nos locais que se inauguraron recentemente por Pío Cabanillas nas dependencias do Ministerio de Información e Turismo os seus nomes eran, Gonzalo Adrio Barreiro (avogado); Alfonso Buján (arquitecto), Federico Cifuentes (Inspector de Ensino), Manuel Cuña Novás (poeta e escritor), Luciano del Río (escritor), José Filgueira Valverde (alcalde e director do Instituto Masculino), Marcelino Jiménez (director do Instituto Feminino), Juan Manuel Lazcano (presidente do Cinema Club), Eduardo López (Delegado Provincial de Información e Turismo), Isidoro Millán (catedrático de Instituto), Antonio Odriozola (Bibliotecario da Misión Biolóxica), Manuel Suárez (Avogado e concelleiro), Manuel Sánchez (catedrático de Instituto), Gonzalo Torrente Ballester (escritor, xornalista e catedrático do Instituto Feminino), Manuel Torres (pintor e presidente da Asociación de Cultura e Arte Santa Cecilia de Marín e Alfonso Zulueta (notario).

A noticia non puido caer mellor nas activas inquietudes culturais de moitos pontevedreses e a prensa acollía con enorme satisfacción esta iniciativa que viña a reverdecer os vellos loureiros dunha Pontevedra hexemónica no ámbito da cultura en Galicia, cos seus faladoiros de afamados escritores, as súas entidades sociais ou uns personaxes convertidos en mitos.

Tras a posta en marcha desa Comisión Xestora buscou darse a coñecer e antes das súas primeiras actividades publicou en prensa cales eran as súas intencións e propósitos: «O Ateneo quere ser de todos e para todos. Non discrimina; así a todo aspira a reunir á maior cantidade posible de contradictores. Quen di Ateneo di liberdade de discusión e independencia de criterio. Que ninguén senta coartado pola singularidade ou a desconformidade do seu propio pensamento. O Ateneo non é un curro, senón a casa dos homes libres». Doce días despois tiña lugar a sesión inaugural que consistiu nunha conferencia a cargo do prestixioso escritor romanés Vintila Horia achega do tema ‘O sacro e o profano na novela contemporánea». A presentación correu a cargo de Gonzalo Torrente Ballester quen fixo alusión á polémica creada pola retirada do premio Goncourt tras unhas declaracións do escritor. O autor ferrolán, desempeñou un papel protagonista no Ateneo, xa non só como integrante desa comisión xestora senón como catalizador de moitas das súas iniciativas e habitual conferenciante, mesmo tras a súa marcha da cidade a Estados Unidos. Así nos atopamos a Gonzalo Torrente Ballester en 1968 impartindo unha conferencia nos locais do Ateneo contando a súa experiencia norteamericana nunha charla titulada ‘América vista por outro europeo’.

Un ano despois esa Comisión Xestora aproba os estatutos e elixe á súa Xunta Directiva, na que sae elixido como presidente Alfonso Zulueta de Fai e a partir de aí sesenta anos de historia, de alentar encontros culturais do máis diverso cariz e sobre todo apostando pola diversidade de pensamento. A cultura, esa planta sempre tan fermosa, pero tan feble para os que a coidan sempre faltos de apoio, mantívose con maior ou menor verdor ata hoxe. Todo un milagre que coloca nun pedestal a todos os que interviñeron como xardineiros no seu coidado sempre desinteresado, sempre sen maior afán que o de tentar que esta sociedade nosa sexa os máis respirable posible. Presidentes como Antonio Alonso, Juan Vidal Fraga, Jesús Díaz Bustelo, Carlos Osorio, Antón Louro, Carlota Román, Xaime Toxo ou o actual, Luis Rei, xunto con quen lles apoiou, son parte desta historia que sorteou infinidade de problemas e tempos complicados para instalarse nun día, o de hoxe, cheo de dúbidas e preguntas por responder. Seguro que moitas son parecidas ás que eses homes de hai xa 60 anos expuxéronse para crear o Ateneo de Pontevedra.